تاریخ لوله کشی آب شرب خراسان
سلطان حسین میرزا نیرالدوله فرزند پرویز میرزا قاجار که در سال 1332ه.ق (1292ه.ش) والی خراسان بود کار انتقال آب پاکیزه به مسجد گوهرشاد را آغاز کرد و در این زمینه قراردادی با حکمران خراسان و نایب التولیه وقت آستانه منعقد شد و طی آن اولین لوله کشی از باغ منبع به مسجد گوهرشاد صورت گرفت.[1] رفته رفته این پروژه کامل تر شد. نیم قرن بعد در کنار چاه موزه در صحن موزه حرم رضوی یک دستگاه برق قرار دادند و سنگاب حرم برای اولین بار توسط لوله پر آب میشد و پس از اینکه اماکن متبرکه آستان قدس به شبکه سراسری آب مشهد پیوست سقاخانه نیز از آب لولهکشی بهره گرفت.(حاجی داوود، 1376، 54) طبق گزارش سال 1341ه.ش جنس لولهها گالوانیزه بود و حدود 100 کیلومتر عملیات لولهکشی توسط شهرداری مشهد انجام گرفته بود. تعداد مشترکین در این زمان 11هزار نفر بودند و 250 محل آب براداری عمومی نیز احداث شده بود.(موسوی مغانی، 1341، 206) با گسترش چاه های عمیق، آب لوله ها از این طریق نیز تأمین می شد. از سال 1328ه.ش تا 1342ه.ش که سازمان آب در مشهد تأسیس شد تعداد 18 حلقه چاه عمیق حفر گردید.(نجف زاده و قصابی گزکوه، 1401، ج1، 79)
در مناطق دیگر خراسان لولهکشی دیرتر انجام شد. بجستان تا قبل از سال 1345 که لولهکشی نشده بود اکثریت مردم هنوز از آبانبارها و حوضها استفاده میکردند. بجستان دارای 9 آبانبار بسیار بزرگ بود.(مجتبوی، 1374، 83-82 و 163) درگز نیز تا سال 1320 دارای 4 آبانبار مهم به نامهای چهارسوبالا، چهارسوپایین، ارگ و کلاتیها بود.(میرنیا، 1381، 119) در سبزوار آبانبارهای دلبر[2] و آبانبار کوه نو[3] اهمیت داشتند(محمدی، 1381، 289)
[1] غلامرضا آذری خاکستر، شناسایی و معرفی اولین های شهر مشهد، همان، ص 225.
[2] دهستان مزینان، شرق نورآباد.
[3] نام دیگر آن آوکوناو است واقع در دهستان قصبه غربی، شمال کلاته دولت.
هوا بس ناجوانمردانه سرد است... آی...