شالگردن تاریخ

هر چند در کشور ما به علت غنای فرهنگی و پیشینه تاریخی، منابع شفاهی از اهمیت زیادی برخوردار بوده و نقلهای شفاهی از روشهای اصلی حفظ اخبار و انتقال مفاهیم اجتماعی بوده است، اما واژه تاریخ شفاهی در تاریخ معاصر و فرهنگ ما غریب و ناآشنا  به نظر میرسد. البته در سالهای اخیر توجه به تاریخ شفاهی و تاریخ نگاری افزایش یافته و کتب زیادی هم در این زمینه به چاپ رسیده است. مسئله ای که ماورای تمام این مسائل در مورد وضعیت تاریخ شفاهی در ایران مطرح است، بحث در مورد ماهیت تاریخ شفاهی، مفهوم و ارزش آن، امکانات و زمینه های بحث میباشد. قضاوت محققان آینده درباره کار ما، ارزش و اعتبار تاریخ شفاهی به عنوان مدارک مکمل، آینده نگری و آینده سازی در تاریخ شفاهی از دیگر مسائل مربوط میباشد. با وجود تمام این شک و شبهه ها و نگرانیها، تاریخ شفاهی در کشور ما مقوله ای با ارزش است که میتواند در زمینه های مختلف از تاریخ سیاسی معاصر گرفته تا تاریخ فرهنگی و فولکلور و مذهبی و . . . مورد استفاده قرار گیرد.

سابقه مراکز تاریخ شفاهی در ایران به ندرت به دو دهه میرسد که هر کدام با اهداف و کارکردهای خاص مشغول به مصاحبه میباشند. اما همزمان با شروع جنگ، فعالیتهائی جهت ثبت صدای فرماندهان و رزمندگان به صورت پراکنده انجام گرفت که حاصل آن هزاران ساعت مصاحبه است که در آرشیو جنگ سپاه نگهداری میگردد. در همین دوران تلاشهائی از طرف بزرگان انقلاب برای ایجاد مرکزی برای تدوین تاریخ انقلاب اسلامی نیز صورت گرفت که پیدائی بنیاد تدوین تاریخ انقلاب اسلامی و مرکز اسناد انقلاب اسلامی نتیجه این تلاشها بود و ضبط خاطرات به عنوان الگوی اولیه ای از کار تاریخ شفاهی به عنوان یکی از روشهای گرداوری اسناد توسط این مراکز انجام میگردید که البته صورت علمی و روشمندی را دارا نبود. اما امروزه میتوان تعداد مراکزی را که به کار تاریخ شفاهی به عنوان یک حوزه تخصصی میپردازند در پنج مرکز برشمرد. از مجموع 5 مرکز، 4 مرکز وابسته به سازمان های خصوصی است و سازمان اسناد، دولتی میباشد. این مراکز عبارتند از:

1 - مرکز اسناد انقلاب اسلامی

2 - دفتر ادبیات انقلاب اسلامی

3 - موسسه مطالعات و تاریخ معاصر

4 - کتابخانه سازمان ملی اسناد در ایران (نخبگان در زمینههای مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی)

5 - آرشیو تاریخی شفاهی مدیریت امور اسناد و مطبوعات سازمان کتابخانهها، موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی

از این میان 2 مرکز در زمینه انقلاب اسلامی، یک مرکز در زمینه تاریخ معاصر، یک مرکز در زمینههای مختلف با نخبگان و یک مرکز در زمینه تاریخ آستان قدس و مشهد مشغول به مصاحبه میباشند