سالک چون به ذکر مشغول شود از شنیدن اشعاری که همزمان خوانده می شود روحش به حرکت در میآید تا از بدن خارج گردد. حرکت روح در بدن حرکاتی را ایجاد می کند که خارج از کنترل سالک است این حرکات را سماع گویند که از ماده سمع یعنی شنیدن باشد. الزامی در شکل خاص داشتن ندارد برای هرکسی ممکن است به شکلی باشد. این که در ترکیه اجرا می شود در زمان مولانا رایج نبوده و بعدها پیروان حسام الدین چلپی(شاگرد برجسته مولانا) آن را ابداع کردند. 

در طول زمانهای گذشته مشایخی بوده اند که در سلوک ابداعاتی داشته اند مثلا شخصی می گوید به اصفهان رفتم شیخی بود که ذکر تهلیل را چهار ضرب می گفت که من تا به حال ندیده بود (قبلا دو ضرب گفته می شده است) از او دستور ذکر چهار ضرب گرفتم خیلی آثار خوبی داشت و از آن به بعد چهار ضرب  گفتم.

گاهی سماع بدون حرکت اتفاق می افتد یعنی سالک در حال سماع است بدون این که حرکتی بکند. سماع لزوماً نیازی به دف و طنبور ندارد که گاهی بدون آن اتفاق می افتد و گاهی درمیان روز و بطور غیر منتظره!!!

مطالب فوق از خودم نبود. شخصی برایم نوشت در جواب پرسشی...